دهم ربیعالثانی، سالروز رحلت جانگداز شفیعه محشر، حضرت فاطمه معصومه (سلاماللهعلیها) است؛ بانویی از منظومه ولایت که حضور پربرکتش در شهر قم، این دیار را به حرم اهلبیت و پایگاه علم و معرفت مبدل ساخت. در این ویژهنامه، به بررسی ابعاد زندگانی، هجرت، فضائل، کرامات و پیوند قدسی قم با بارگاه ملکوتی کریمه اهلبیت (س) پرداختهایم.
جلوهای از کوثر ولایت؛ برگی از زندگانی کریمه اهلبیت (س)
درخشانترین ستاره در میان بانوان هفتمین منظومه ولایت، حضرت فاطمه کبری، ملقب به معصومه (س)، فرزند پاکیزه امام موسی کاظم (ع) است. ایشان و برادر بزرگوارشان، حضرت علی بن موسیالرضا (ع)، هر دو از مادری والامقام به نام «نجمه خاتون» متولد شدند؛ بانویی بافضیلت که در کتب تاریخی از ایشان با اسامی و القابی چون تکتم، طاهره، اروی و امالبنین نیز یاد شده است.
مؤلف «مستدرک سفینةالبحار» ولادت با سعادت حضرت را در اول ذیالقعده سال ۱۷۳ هجری قمری ثبت کرده است. بر اساس منابع معتبر تاریخی از جمله تاریخ قم، رحلت جانسوز ایشان در سال ۲۰۱ هجری قمری رخ داد که برخی از متاخرین، دهم ربیعالثانی را روز وفات آن مکرمه دانستهاند.
تاریخچه هجرت و ورود به خاک قم
یک سال پس از هجرت اجباری امام رضا (ع) به مرو (در سال ۲۰۰ هجری قمری)، خواهر گرامی ایشان، حضرت معصومه (س)، در سال ۲۰۱ هجری برای دیدار برادر و ادای رسالت ولایی، راهی ایران شدند.
حسن بن محمد بن حسن قمی در کتاب ارزشمند «تاریخ قم» مینویسد: هنگامی که کاروان حضرت به ساوه رسید، ایشان بیمار شدند. پرسیدند: «میان من و شهر قم چقدر مسافت است؟» گفتند: «ده فرسخ». بانوی مکرمه به خادم خود فرمان دادند تا ایشان را به قم برساند؛ دیاری که مأمن دوستداران آلالله بود.
«بیتالنور»؛ اقامتگاهی که مهبط فرشتگان شد
با ورود حضرت معصومه (س) به قم، ایشان در سرای «موسی بن خزرج» اقامت گزیدند؛ مکانی تاریخی که امروزه به «مدرسه ستیه» شهرت دارد. این سرا در محله کهن «میدان میر» قم واقع شده و عبادتگاه با اخلاص آن حضرت، موسوم به «بیتالنور»، در میانه آن قرار دارد.
پس از ارتحال ملکوتی آن بانو، موسی بن خزرج محراب عبادت ایشان را دستنخورده باقی گذارد و بخشهای دیگر منزل را وقف مسجد کرد. امروزه این محراب تجدید بنا شده و زیارتگاه شیفتگان خاندان رسالت است.
شفاعت جهانشمول؛ همتای زهرای اطهر (س)
در منظومه اعتقادی شیعه، بالاترین مرتبه شفاعت پس از رسول اکرم (ص)، به دو بانوی جلیلالقدر اختصاص دارد: صدیقه طاهره، حضرت فاطمه زهرا (س) و کریمه اهلبیت، حضرت فاطمه معصومه (س).
امام صادق (ع) در کلامی ماندگار درباره عظمت جایگاه این بانو فرمودند:
«تَدْخُلُ بِشَفَاعَتِهَا شِیعَتُنَا الْجَنَّةَ بِأَجْمَعِهِمْ»
(به شفاعت او، همه شیعیان ما وارد بهشت خواهند شد.)
گرهگشاییهای علمی و معنوی در حریم کریمه
بارگاه مطهر حضرت همواره پناهگاه اهل معرفت و دانشمندان جهان اسلام بوده است:
- ملاصدرای شیرازی: محدث قمی در «فوائد الرضویه» نقل میکند ملاصدرا در ایام اقامت در کهک، هرگاه با پیچیدگیهای لاینحل علمی و فلسفی مواجه میشد، با پای دل به حرم مطهر مشرف گشته و در پرتو فیوضات آن حرم منور، مسأله برایش گشوده میشد.
- آیتاللهالعظمی فاضل لنکرانی (ره): ایشان فرمودند که سالها مسألهای علمی پیرامون آیه شریفه تطهیر ذهنشان را به خود مشغول ساخته بود؛ با توسل به محضر حضرت فاطمه معصومه (س) حقایقی از آیه برایشان روشن شد که فرمودند: «اگر پنجاه سال دیگر درس میخواندم، چنین معارفی برایم روشن نمیشد.»
رمز قداست و شرافت شهر قم
روایات متعددی از معصومین (ع) در شأن و منزلت قم وارد شده است؛ از کلام امیرالمؤمنین (ع) تا فرمایش امام کاظم (ع) که قم را «عش آل محمد» (آشیانه خاندان پیامبر) و حرم اهلبیت نامیدند. اما حقیقت آن است که رمز اینهمه شرافت و جاودانگی، در خاکسپاری ریحانه پیامبر و شفیعه محشر در این خاک نهفته است؛ بانویی که تربت پاکش توتیای چشم ملائک مقرب الهی است.