همزمان با ایام دهه فجر، محمدرضا کائینی در گفتوگویی از جنگ رسانهای دشمن علیه اسرای ایرانی در اردوگاههای تکریت و رمادی سخن گفت و به روشهای ابتکاری اسرا برای مقابله با تبلیغات بعثی اشاره کرد؛ از شکستن تلویزیونهای تبلیغاتی تا ایجاد گروههای خبر و تولید گزارشهای امیدبخش در دل اسارت.
به گزارش
روابطعمومی موسسه فرهنگیهنری پیام آزادگان، دوران جنگ تحمیلی، اسرای ایرانی علاوه رویارویی با شرایط سخت اسارت، در جبهه دیگری نیز میجنگیدند: جبهه جنگ روانی و رسانهای رژیم بعث عراق با استفاده از شبکههای تلویزیونی، روزنامهها و مجلات، تلاش گستردهای برای تخریب روحیه، تزریق یأس و ایجاد تردید در بین اسرا انجام میداد. اما اسیران ایرانی، با ابتکار و سازماندهی داخلی، نه تنها در برابر این هجمه مقاومت کردند، بلکه رسانه خود را در دل اردوگاهها ساختند. محمدرضا کائینی، از آزادگان جنگ تحمیلی، در گفتوگویی ویژه با روابطعمومی، جزئیات این نبرد رسانهای کمتر روایت شده را فاش میکند.
*آقای کائینی، فضای رسانهای تحمیل شده توسط بعثیها در اردوگاههایی مانند تکریت و رمادی چگونه بود؟*
کائینی: دشمن برای تأثیرگذاری روانی، از تمام ابزار موجود استفاده میکرد. شبکه تلویزیونی عربی-فارسی، روزنامههای القادسیه و الجمهوریه، و حتی روزنامه انگلیسیزبان «بغداد آبزرور» و مجله «مجاهد» بهصورت گسترده در اردوگاهها توزیع میشد. محتوای آنها مملو از اخبار جعلی، تحلیلهای مغرضانه و برنامههای اخلاقزدایی بود تا اسرا را دچار یأس، تردید و انفعال کند. تاکید آنها بر روشن نگه داشتن دائمی تلویزیونها نیز بخشی از همین فشار روانی برنامهریزی شده بود.
*در مقابل این سیستم منسجم تبلیغاتی، عکسالعمل اولیه و فوری اسرا چه بود؟*
کائینی: یک واکنش قاطع و نمادین، شکستن تلویزیونها بود. پس از نصب اجباری تلویزیون در آسایشگاههای اردوگاه رمادی، اسرا دریافتند که برنامهها کاملاً جهتدار و ویرانگر است. در یک اقدام جمعی، برادران در یکی از آسایشگاهها تلویزیون را از طبقه دوم به پایین پرتاب کردند و خرد کردند. این کار، یک خط قرمز و موضع روشن علیه تبلیغات دشمن بود. پس از آن، بسیاری از آسایشگاهها تلویزیون را به کلی خاموش و کنار گذاشتند.
*اما قطع ارتباط، به تنهایی کافی نبود. برای دریافت اخبار واقعی و حفظ روحیه، چه سازوکاری ایجاد شد؟*
کائینی: درست است. ما در موضع انفعال نماندیم و به فکر ساخت یک سیستم رسانهای جایگزین و خودجوش افتادیم. برای مثال، در مواجهه با مجله «مجاهد»، که منبع اصلی اطلاعات دروغین بود، یک «سامانه پردازش خبر» دروناردوگاهی ایجاد کردیم. تیمهای مشخصی تشکیل شدند که هر نسخه از مجله را به دقت مطالعه، اخبارش را استخراج و سپس با تحلیل و مقایسه با اطلاعات دیگر، واقعیت را از دروغ جدا میکردند.
*این اطلاعات دیگر از کجا میآمد؟*
کائینی: منابع متنوعی داشتیم: اخبار و تحلیلهایی که گاه از زبان مقامات عراقی و افرادی مثل «شیخ علی تهرانی» در ملاقاتها بیان میشد، شنیدههایی که از اسرای تازهوارد یا منتقل شده از اردوگاههای دیگر میرسید، و حتی تناقضات و اطلاعاتی که گاهی خود روزنامههای عراقی ناخواسته فاش میکردند. همه این دادهها کنار هم گذاشته و تحلیل میشد.
*خروجی این فرآیند تحلیل چگونه به همه اسرا میرسید؟*
کائینی: محصول نهایی، یک «یادداشت روز» یا «خلاصه اخبار امیدبخش» بود. این مطالب تنظیم شده، شب هنگام در دورهمیهای عمومی در آسایشگاهها برای همه خوانده میشد. به این ترتیب، اسرا نه اخبار خام و مسموم، بلکه اخبار تصحیح شده، تحلیلشده و همراه با تفسیری که روحیه و امید ایجاد میکرد، دریافت میکردند. این کار، اجازه نمیداد مجله دشمن بدون فیلتر در اذهان اثر بگذارد.
*آیا مثال ملموسی از تبدیل یک خبر ظاهراً منفی به مثبت را به خاطر دارید؟*
کائینی: بله. گاه در همان منابع عراقی یا مجله، خبری از شکستهای خودشان میآمد، اما به شکلی تحریفشده. مثلاً مینوشتند: «ایرانیها ادعا کردهاند در فاو ۲۰۰ تانک زدند!» ما با تحلیل این جمله و کنار هم گذاشتن قرائن، نتیجه میگرفتیم که این خود اعتراف غیرمستقیم عراق به یک شکست سنگین است. همین تبدیل تحلیلی، منبع شادی و تقویت روحیه جمعی میشد. این روند، ثابت میکرد که در جنگ رسانهای، مهم نه منبع خبر، بلکه قدرت تحلیل و بازخوانی فعال آن است.
*پیام اصلی این تجربه تاریخی برای نسل امروز چیست؟*
کائینی: پیامش روشن است؛ در جنگ روانی و رسانهای، تفکر انتقادی و فعالیت جمعی، قویترین سلاح است. دشمن امروز هم با ابزارهای پیشرفتهتر، همان هدف دیروز را دنبال میکند: ایجاد یأس، تفرقه و انفعال.
درس اسرا این بود که نباید مصرفکننده منفعل تبلیغات باشیم. باید با هوشیاری، اخبار را رصد، نقد و در صورت نیاز، روایت درست و امیدبخش را خودمان تولید و ترویج کنیم. مقاومت در عصر اطلاعات، به معنای همین هوشمندی و فعالیت است.
انتهای پیام/
برای ورود به ویکی آزادگان اینجا کلیک کنید / www.wikiazadegan.com