مهندسی تنها در کارگاه و آزمایشگاه تعریف نمیشود؛ گاه در دل اسارت و رنج نیز معنا مییابد. آزادگان سرافراز، در سختترین شرایط، روح جمعی خود را مهندسی کردند؛ آنان ثابت کردند که بزرگترین طرح انسان، «ساختن درون خویش» است.
خواجه نصیرالدین طوسی نماد مهندسی اندیشه در تاریخ ایران است. او تنها یک ریاضیدان یا ستارهشناس نبود؛ او معمار نظامهای فکری بود. تأسیس رصدخانه مراغه، تدوین آثار ماندگار در ریاضیات، اخلاق و فلسفه، و نقشآفرینی در تحولات علمی زمانه، نشان میدهد که مهندسی پیش از آنکه در ابزارها تجلی یابد، در ذهن و نگرش شکل میگیرد. مهندس واقعی کسی است که بتواند بیندیشد، طراحی کند و با نگاه سیستمی، پیچیدگیها را به نظمی کارآمد تبدیل سازد.
پنجم اسفند، سالروز تولد اندیشمند بزرگ ایرانی، خواجه نصیرالدین طوسی، در تقویم ما به نام «روز مهندس» مزین شده است؛ روزی برای بزرگداشت آنان که با عقلانیت، خلاقیت و آیندهنگری، جهان پیرامون ما را طراحی و بازآفرینی میکنند. اما مهندسی فقط محاسبه اعداد و طراحی سازهها نیست؛ مهندسی، هنر ساختن است؛ ساختن پل میان ایده و واقعیت، میان آرزو و امکان، و میان انسان و آیندهای امنتر.
امروز بیش از هر زمان دیگری، جامعه ما نیازمند «مهندسی اجتماعی» است؛ مهندسیای که به جای تحمیل، بر پایه شناخت، مشارکت و اعتماد عمومی بنا شود. مهندسی اجتماعی یعنی طراحی سازوکارهایی که سرمایه اجتماعی را تقویت کند، همدلی را افزایش دهد و مسیر رشد جمعی را هموار سازد. همانگونه که یک مهندس برای ساخت یک بنا، زمین را میسنجد و مصالح مناسب انتخاب میکند، در مهندسی اجتماعی نیز باید واقعیتهای فرهنگی، اقتصادی و نسلی را شناخت و بر اساس آن برنامهریزی کرد.
در کنار آن، «مهندسی زندگی» مفهومی است که هر یک از ما با آن روبهرو هستیم. زندگی امن و ایمن، محصول تصادف نیست؛ نتیجه طراحی آگاهانه است. مهندسی زندگی یعنی هدفگذاری، اولویتبندی، مدیریت منابع فردی و ساختن عادتهایی که آیندهای پایدار میآفرینند. همانطور که در طراحی یک سازه، کوچکترین خطای محاسباتی میتواند پیامدهای بزرگی داشته باشد، در زندگی نیز بیتوجهی به ارزشها، اخلاق و مسئولیتپذیری، امنیت روانی و اجتماعی را تهدید میکند.
از سوی دیگر، «مهندسی سیاسی» به معنای طراحی حکمرانی کارآمد، پاسخگو و عدالتمحور است؛ ساختاری که در آن قانون، شفافیت و مشارکت مردم، ستونهای اصلی بنا باشند. سیاستورزی اگر از منطق مهندسی بهرهمند شود یعنی مبتنی بر داده، تحلیل و آیندهپژوهی باشد میتواند بستر یک زندگی امن و ایمن را برای شهروندان فراهم آورد. امنیت، تنها در مرزها تعریف نمیشود؛ امنیت اقتصادی، فرهنگی و روانی نیز به همان اندازه اهمیت دارد.
در این میان، وقتی از «آزادگان» سخن میگوییم، به نمونهای الهامبخش از مهندسی در سختترین شرایط اشاره میکنیم. آزادگان سرافراز در دوران اسارت، با کمترین امکانات، بزرگترین سازه را بنا کردند: سازهای از ایمان، امید و همبستگی. آنان در دل محدودیتها، «مهندسی افکار» کردند؛ ناامیدی را مدیریت کردند، روحیه جمعی را سازمان دادند، آموزش و معنویت را در اردوگاهها زنده نگه داشتند و اجازه ندادند ساختار روانی و هویتیشان فروبریزد.
آنچه آزادگان انجام دادند، نوعی مهندسی اجتماعی در مقیاس یک اردوگاه اسارت بود؛ طراحی شبکههای حمایتی، تقسیم مسئولیتها، تقویت روحیه جمعی و مراقبت از سرمایه انسانی. آنان مهندسان روح و اندیشه بودند؛ بیآنکه نقشهای روی کاغذ داشته باشند، با تکیه بر ایمان و خرد، بنایی از مقاومت ساختند که سالها بعد، سرمایهای معنوی برای جامعه شد.
امروز، مؤسسه آزادگان میتواند ادامهدهنده همان مسیر باشد؛ مسیری که در آن مهندسی، تنها یک تخصص فنی نیست بلکه رویکردی جامع برای ساختن جامعهای سالم، آگاه و ایمن است. ما اگر میخواهیم آیندهای روشن داشته باشیم، باید مهندسی را از دانشگاهها به متن زندگی بیاوریم؛ از طراحی سازهها به طراحی رابطهها، از ساختن ساختمانها به ساختن اعتماد.
روز مهندس، یادآور این حقیقت است که هر یک از ما در قبال جامعه خود مسئولیم. همانگونه که خواجه نصیرالدین طوسی با دانش و تدبیر خود، چراغی در تاریخ برافروخت، و همانگونه که آزادگان با مهندسی اندیشه، در تاریکی اسارت نور امید آفریدند، امروز نیز میتوان با عقلانیت، همدلی و مسئولیتپذیری، زندگی فردی و جمعی را مهندسی کرد. مهندسی یعنی باور به ساختن حتی در سختترین شرایط.
انتهای پیام/
برای ورود به ویکی آزادگان اینجا کلیک کنید / www.wikiazadegan.com